بایگانی دسته: مذهب

رقص اسیران پارسی در دربار روسیه


رقص اسیران پارسی در دربار روسیه – اپرای «خاوانشینا» اثر آهنگساز روس «مادِست موسورگسکی»
دانلود ویدئو (۱۴ مگابایت): https://goo.gl/tgA52k

حدود ۳۴۰ سال پیش در روسیه (تقریبا همزمان با اواخر دوران صفوی در ایران)، تزار «الکسی اول» فوت می‌کند. او از همسر اول و دوم خود چندین دختر و پسر داشته. به همین دلیل برای چند سالی بین خانواده دو همسر، جنگ قدرت سر می گیرد.
«فئودور» و «ایوان» از ازدواج اول و «پتر» از ازدواج دوم، کاندیداهای اصلی نشستن بر تخت قدرت بودند.
ابتدا «فئودور» پسرش از ازدواج اول، تزار می‌شود، اما زود فوت می‌کند.
در این میان «سوفیا»، خواهر «فئودور»، بر خلاف عرف آن زمان و نقش کمرنگ زنان در قدرت، تلاش می‌کند تا «ایوان»، برادر تنی‌اش تزار شود و برادر ناتنی‌اش «پتر» (پتر کبیر) به قدرت نرسد.
اختلافات خانواده دو همسر تزار «الکسی اول» بالا می‌گیرد و باعث بروز شورش «استرلتسی» (Streltsy) یا نیروهای نگهبان دربار (کرملین) می‌شود.
مسافرانی که به میدان سرخ رفته باشند، احتمالا مردانی را که برای کسب درآمد، لباس زرد و قرمز رنگ سربازان «استرلتسی» پوشیده و تبر به دست، کنار ورودی میدان سرخ می‌ایستند را دیده‌اند.
«سوفیا» با پرنس «ایوان خاوانسکی»، فرمانده «استرلتسی» (Streltsy) دست به یکی کرده و جانشین موقت «ایوان» و «پتر» که هر دو کم سن و سال بودند، می‌شود. در عمل، همه کاره دربار.
اما پرنس «ایوان خاوانسکی» که خود سودای قدرت در سر داشت، به مخالفت با «سوفیا» بر می‌خیزد و به «راسکولنیک‌» ها (Raskolnik) یا همان «باورمندان قدیم» قول می‌دهد در صورت به قدرت رسیدن، اصلاحات مذهبی را ملغی کند.

حدود ۲۰ سال قبل از این ماجرا، «نیکون» اسقف اعظم روسیه با حمایت تزار و به منظور همسان سازی با دیگر کشورهای ارتودوکس، دست به اصلاحاتی در مذهب ارتودوکس روسیه زده بود. از جمله مهم ترین این اصلاحات می توان به صلیب کشیدن با «سه انگشت» به جای «دو انگشت» و همین طور تغییر در املای کلمه «مسیح» اشاره کرد.
عده ای از معتقدان مسیحی این «بدعت» ها را کفر تلقی کرده و به شدت به مخالفت با این اصلاحات برخاستند. این عده به «راسکولنیک» ها یا «باورمندان قدیم» مشهور شدند.

اما تاریخ به شکل دیگری رقم خورد.
پرنس «ایوان خاوانسکی» و پسرش توسط فرمانده جدید نیروهای «استرلتسی» اعدام شدند.
«سوفیا» به صومعه «نووودویچی» در مسکو تبعید شد و بعد از ۶ سال زندگی به سبک راهبان، در صومعه جان سپرد.
خیلی از «راسکولنیک» ها به طور دست جمعی خودکشی کردند، و اصلاحات مذهبی به قوت خود باقی ماند.
و در نهایت، «پتر» کوچک، تزار روسیه و «پتر کبیر» شد و روسیه مدرن و متمایل به غرب را پایه گذاری کرد.

حدود ۲۰۰ سال بعد از این ماجرا، «مادِست موسورگسکی» (Modest Mussorgsky) آهنگساز روس که تمایل شدیدی به بازگشت به «روسیه اصیل» و زدودن آثار فرهنگ غرب از روسیه داشت، با الهام از این داستان، اپرای «خاوانشینا» (Khovanshchina) را شروع کرد، اما او که در سال‌های آخر زندگی به الکل اعتیاد پیدا کرده و دچار فقر شدید شده بود، نتوانست آن را به پایان برساند.
در نهایت، آهنگساز برجسته روس، «نیکولای ریمسکی-کورساکف» (Nikolai Rimsky-Korsakov) این اپرا را تکمیل کرده و به اجرا رساند.

در صحنه ای از این اپرا، پرنس «ایوان خاوانسکی» دخترکان اسیر پارسی را صدا می‌کند تا برایش برقصند. بعد از رقص، پرنس خنجر خورده و کشته می‌شود.

در این ویدئو (متعلق به سال ۱۹۵۹ در تئاتر «بالشوی» مسکو)، نقش رقصنده اصلی پارسی را «مایا پلیستسکایا» (Maya Plisetskaya) جوان، یکی از معروف‌ترین رقصنده‌های دنیا اجرا می‌کند.

بهروز بهادری فر

مطالب مرتبط:
راسکولنیک
شهر نامرئی کیتِژ
افسانه «سادکو»
افسانه «تزار سالتان»
«ژار پْتیتْسا»، سیمرغ روس‌ها
داستان نشان شیر و خورشید

معماری داخلی کلیساهای ارتودوکس روسیه

معماری داخلی کلیساهای ارتودوکس روسیه

دین مسیحیت ارتودوکس، از حکومت «روم» (ایتالیا) شروع شد و بعد از سقوط روم، توسط حکومت «بیزانس» (ترکیه) ادامه پیدا کرد.
بعد از فروپاشی «بیزانس» توسط حکومت عثمانی، این روسیه بود که مسیحیت ارتودوکس را زنده نگه داشت.
مسیحیت ارتودوکس، که از همان ابتدا نقش چسب جامعه و اهرم قدرت را داشته، حدود هزار سال پیش از استامبول (قسطنطنیه) وارد روسیه شد. شاید به همین دلیل است که به مسکو، لقب «روم سوم» هم داده می شود. یعنی بعد از فروپاشی «روم اول» (ایتالیا) و «روم دوم» (ترکیه)، این مسکو بود که به نوعی راه آنان را ادامه داد.
نشان دولتی روسیه را تصویر دو عقاب تشکیل می‌‌دهد. یک عقاب به شرق و دیگری به غرب نگاه می کند، که اشاره به «روم غربی» و «روم شرقی» دارد.

کمی بیشتر از ۳۵۰ سال پیش، به منظور همسانی با دیگر کشورها، تغییراتی در کلیسای ارتودوکس روسیه توسط اسقف اعظم و با حمایت تزار روسیه اعمال شد. عده‌ای از معتقدان که بعدها به «باورمندان قدیم» یا «راسکولنیک» معروف شدند، تغییرات جدید را نپذیرفته و با وجود تهدید و ارعاب حکومت، بر اعتقادات خود باقی ماندند.
این انشقاق مذهبی، اگرچه خیلی کمرنگ‌تر از گذشته، اما همچنان باپرجاست و امروزه حدود نیم میلیون «باورمند قدیم» در روسیه زندگی می‌کنند و کلیساها و مراسم مذهبی خاص خود را دارند.

بر خلاف باور ایرانیان، اکثر مردم روسیه مذهبی هستند. نام‌های مردم روسیه اکثرا ریشه‌های مذهبی دارند. کلیساها هنوز هم نقش پررنگی در تولد (غسل تعمید)، ازدواج و مراسم تدفین مردم ایفا می‌کنند. اگرچه بر خلاف دستورات دینی ارتودوکس، مرده سوزی بسیار مرسوم است.
علاوه بر این، حضور مردم در مراسم مذهبی مختلف در طول سال پررنگ است.
کلیساها و صومعه ها، هنوز هم از مهم ترین جاذبه های هر شهر و روستا هستند و «تمثال» های مذهبی، نقش بسیار مهمی در باورهای مذهبی مردم دارند.

روس ها هم مثل مسلمانان ها، برای دعا و گرفتن حاجت به کلیسا می روند و برای گشایش اقتصادی، سلامتی، حل مشکلات، دوری از بلا و… به «تمثال» های مذهبی متوسل می شوند و در اکثر خانه‌ها و دفاتر و در بعضی ماشین ها، «تمثال» های مذهبی می بینید. معمولا «تمثال» هر قدیسی (که نقش امامزاده برای مسیحیان را دارند) برای یک نوع دعا و حاجت استفاده می شود.

همان طور که ما امامزاده داریم و به آن ها متوسل می شویم، در روسیه هم کلیساهای بسیاری هست که یا محل زندگی یا گذر قدیسان مسیحی بوده و به نام آن ها نام گذاری شده. معتقدان ارتودوکس به این مکان ها رفته و به دعا و عبادت می پردازند.
اگر وقت بگذارید و روبروی یک کلیسا چند دقیقه ای به رفتار مردم دقت کنید، به کرات زنان و مردانی را می بینید که در شلوغی شهر، موقع عبور از محل کلیسا، چند لحظه ای می ایستند، صلیب به خود می کشند و بعد به راهشان ادامه می دهند. پیر و جوان هم ندارد و افراد مختلف با پوشش های مختلف خود را ملزم به احترام به اماکن مذهبی می دانند.

بعضی‌ها هم ممکن است کمی بیشتر وقت گذاشته، داخل کلیسا بروند، شمعی روشن کنند و دعا بخوانند و یا اسم عزیزانشان را روی کاغذ نوشته و در جایگاه مخصوصی قرار دهند تا کشیش در مراسم بعدی اسامی آن‌ها را بخواند و برایشان دعا کند.

همان طور که ما نذر می کنیم، بعضی از معتقدان ارتودوکس نذر می کنند تا به خود سختی بدهند. این سنت به شدت کمرنگ شده، اما هنوز افرادی هستند که در زمان های مشخص، به صورت دسته جمعی در «دسته های مذهبی» شرکت کرده و مسیر های طولانی بین دو کلیسا و حتی بین دو شهر را پیاده رفته و بر می گردند.

ور در پایان، چند کلمه‌ای درباره کلیسا:
بر خلاف کلیساهای کاتولیک، در کلیساهای ارتودوکس روسیه، صندلی برای نشستن نیست و در کل مراسم مذهبی مردم باید سرپا بیاستند.
بر خلاف کلیساهای کاتولیک، در کلیساهای ارتودوکس روسیه، اعتراف کردن نه در اتاقک‌های بسته و به صورت ناشناس، که به صورت رو در رو با کشیش انجام می‌شود.
خانم‌ها برای ورود به کلیسا باید دامن و روسری بپوشند. دامن هرچند کوتاه، بهتر از شلوار است. برای همین در ورودی کلیساها، معمولا تعدادی دامن و روسری برای افرادی که آمادگی قبلی ندارند در نظر گرفته شده است.
بخش عمده مراسم مذهبی در کلیسای ارتودوکس روسیه را موسیقی کُر بدون ساز تشکیل می‌هد که در واقع همخوانی ادعیه مذهبی است.
زبان کتب و ادعیه مذهبی کلیسای ارتودکس روسیه زبان خاصی است (Church Slavonic) و با زبان روزمره روسی متفاوت است.
بوی عود و شمع و موسیقی و نور و معماری داخلی کلیساهای ارتودوکس روسیه واقعا سحرانگیز است.
در بخش ورودی کلیساها، معمولا شمع و تمثال‌ و کتاب‌های مذهبی به فروش می‌رسد. فروشنده‌ها اغلب خادمان کلیسا هستند.
در محوطه بعضی از کلیسا‌ها که داخل صومعه واقع شده‌اند، دکه‌ای برای فروش محصولات صومعه، مانند نان متبرک و… در نظر گرفته شده است.
کنار در ورودی‌ کلیساها، تقریبا همیشه تعدادی متکدی و الکلی نشسته‌اند و درخواست کمک می‌کنند.

بهروز بهادری فر

نسخه فیس‌بوک: goo.gl/8yk8sc

مطالب مرتبط:
کلیساهای ارتودوکس روسیه – معماری بیرونی
رهبانیت در روسیه
روزه داری در کلیسای ارتودوکس روسیه
تاریخچه مسیحیت و اسلام در روسیه
نقشه ادیان و مذاهب روسیه
دسته های مذهبی در روسیه
«راسکولنیک» های ۱۲۰ سال پیش
جزایر «سالاوکی»
معبد همه ادیان

عید پاک در روسیه – سال ۲۰۱۶

عید پاک در روسیه

امروز، یکشنبه، ۱۲ اردیبهشت ۱۳۹۵، در روسیه «عید پاک» یا «پاسخا»، یکی از بزرگ ترین عیدهای مسیحیان است.
در این روز بود که حضرت مسیح پس از این که در اورشلیم شکنجه و مصلوب شده بود، دوباره زنده شد.

عید پاک در روسیه، از جهاتی شبیه «عید فطر» مسلمانان است، چون پایان یک دوره روزه‌داری است که از بعد از «جشن ماسلنیتسا» شروع شده بود.
ماسلنیتسا (Maslenitsa) جشن یک هفته‌ای است که در اسفند ماه برگزار می‌شود. این جشن نماد پایان زمستان و فرا رسیدن بهار است و می‌توان آن را «نوروز اسلاوی» نامید. ماسلنیتسا ریشه‌های باستانی و غیرمذهبی دارد و تا قرن ۱۴ میلادی تقریبا همزمان با نوروز ایرانی برگزار می‌شد. اما به مرور زمان با باورهای مذهبی کلیسای ارتودوکس آمیخته شده.

فاصله ۷ هفته‌ای بین «ماسلنیتسا» تا «پاسخا»، دوره «روزه بزرگ» است که مومنان مسیحی کل این مدت را روزه می‌گیرند. روزه داران مسیحی به خود گرسنگی نمی‌دهند و عمدتا فقط از خوردن محصولات حیوانی (گوشت، تخم مرغ و لبنیات و…) خودداری کرده و تا بتوانند در مجالسی که در آن رقص و پایکوبی باشد شرکت نمی‌کنند.
توضیح این که در مسیحیت ارتودوکس، ۴ دوره روزه داری ۱ تا ۷ هفته ای وجود دارد که «روزه بزرگ» اولین دوره آن است. به طور کلی مسیحیان ارتودوکس معتقد، چیزی حدود ۴ تا ۵ ماه در سال را روزه می‌گیرند.

در جریان عید پاک («پاسخا») مسیحیان ارتودوکس روسیه، چند روز قبل (پنج شنبه) کیکی به نام «کولیچ» پخته یا تهیه می کنند و روز شنبه آن را برای متبرک کردن به کلیسا می برند تا برای مراسم روز یکشنبه آماده باشد. همین طور رسم است که روز پنج شنبه در کلیسا به گناهان خود اعتراف کنند.
بر خلاف مسیحیان کاتولیک که به صورت ناشناس اعتراف می کنند، ارتودوکس ها چهره به چهره در برابر کشیش خود گناهان خود را بر می شمرند. از دیگر تفاوت‌های ظاهری بین مذهب کاتولیک و ارتودوکس این است که بر خلاف کلیساهای کاتولیک، در کلیساهای ارتودوکس، صندلی وجود ندارد و کل مراسم مذهبی سرپا انجام می‌شود.

شنبه شب در کلیساهای جامع هر شهری، مراسم طولانی برگزار می‌شود که معمولا به طور مستقیم از تلویزیون پخش می‌شود. مهم‌ترین این مراسم در مسکو و در «کلیسای جامع مسیح منجی» است و با حضور مقامات دولتی برگزار می‌شود.
در جریان این مراسم، کشیشان و خدمه و مردم، از کلیسا خارج شده و با آدابی خاص، چند بار به صورت دسته جمعی به دور کلیسا (یا فاصله بین دو کلیسا و صومعه) را پیاده طی می‌کنند.
به این دسته های مذهبی در روسیه «کرِستنی خُد» (Krestniy Khod) گفته می‌شود. «کرِستنی خُد» همیشه با حمل فانوس، پرچم‌های مذهبی و از همه مهم‌تر، تمثال‌های حضرت مسیح («ایکون») همراه است.

در داخل کلیسا، مردم با گفتن این جمله که «مسیح دوباره زنده شد.» سه بار همدیگر را می بوسند و طبق سنت، کشیش، تکه‌های کوچک نان را در ظرف شراب فرو کرده و در دهان حاضران در مراسم که در صف ایستاده‌اند می‌گذارد. نان و شراب نماد تن و خون حضرت مسیح است.
در این شب، مردم از آتشی که از مقبره حضرت مسیح در اورشلیم آورده شده شمع روشن کرده و سعی می‌کنند آن را به خانه ببرند. مومنان تا صبح در کلیسا بیدار می‌مانند و عبادت می‌کنند.

روز یکشنبه که همان عید «پاسخا» است، تخم مرغ رنگی که از قبل آماده کرده بودند و «کولیچ» (کیک مخصوص عید پاک) و همین طور پنیر شیرین مزه خاصی به نام «پاسخا» را روی میز چیده و در کنار خانواده و دوستان جشن می گیرند.
معمولا روی کیک «کولیچ» و «پاسخا» (که فقط در عید پاک می خورند) حروف XB دیده می شود که اول عبارت «مسیح از مرگ برخاست و زنده شد.» گرفته شده.
بچه ها و حتی بزرگ ترها با تخم مرغ ها بازی می‌کنند تا ببینند تخم مرغ چه کسی زودتر می‌شکند، همدیگر را می بوسند و به پیاده روی و بازدید دوستان و اقوام می‌روند.

یکشنبه قبل از عید پارک، عید «یکشنبه بیدمشک» است که آن هم مراسم جالبی دارد.

بهروز بهادری فر
نسخه فیس‌بوک: goo.gl/qHKKc1

مطالب مرتبط:
دسته های مذهبی در روسیه
عید «یکشنبه بیدمشک»
روزه داری در کلیسای ارتودوکس روسیه
ماسلنیتسا
نقشه ادیان و مذاهب روسیه
رهبانیت در روسیه
تاریخچه مسیحیت و اسلام در روسیه
کلیسای جامع «مسیح منجی»

آغاز آخرین دوره روزه داری سال در روسیه

روزه، روزه داری، روسیه، مذهب، ارتودوکس، کلیسا،مسیحیت
سایز بزرگ تر

از دیروز، یعنی ۲۸ نوامبر ۲۰۱۵ دوره ۶ هفته روزه داری مسیحیان ارتودوکس روسیه آغاز شد که تا ۶ ژانویه سال بعدی میلادی، یعنی یک روز قبل از کریسمس به روایت مسیحیان ارتودوکس روسیه (۷ ژانویه) ادامه دارد.
معتقدان ارتودوکس، در طول مدت روزه داری از خوردن محصولات حیوانی مانند گوشت و لبنیات و تخم مرغ امتناع کرده و وقت بیشتری را به عبادت و خودسازی اختصاص می دهند.
در مذهب ارتودوکس روسیه، ۴ دوره روزه داری وجود دارد و معتقدان در مجموع بین ۴ تا ۵ ماه از سال را روزه می گیرند.
در طول دوران روزه داری، بعضی از رستوران ها، منوی مخصوص روزه داران عرضه می کنند تا مشتریان روزه دار را هم از دست ندهند.

بر خلاف تصور رایج، و با وجود ۷۰ سال سرکوب مذهب و تخریب اماکن مذهبی در دوران شوروی، امروزه حدود نیمی از مردم روسیه پیرو مسیحیت هستند و باورهای مذهبی در بین جمعیت قابل توجهی از مردم مورد احترام است.

کلیساها و صومعه ها، هنوز هم از مهم ترین جاذبه های هر شهر و روستا هستند و «تمثال» های مذهبی، نقش بسیار مهمی در باورهای مذهبی مردم دارند.

روس ها هم مثل مسلمانان ها، برای دعا و گرفتن حاجت به کلیسا می روند و برای گشایش اقتصادی، سلامتی، حل مشکلات، دوری از بلا و… به «تمثال» های مذهبی متوسل می شوند و در اکثر خانه ها و دفاتر و در بعضی ماشین ها، «تمثال» های مذهبی می بینید. معمولا «تمثال» هر قدیسی (که نقش امامزاده برای مسیحیان را دارند) برای یک نوع دعا و حاجت استفاده می شود.

همان طور که ما امامزاده داریم و به آن ها متوسل می شویم، در روسیه هم کلیساهای بسیاری هست که یا محل زندگی یا گذر قدیسان مسیحی بوده و به نام آن ها نام گذاری شده. معتقدان ارتودوکس به این مکان ها رفته و به دعا و عبادت می پردازند.

و در آخر، همان طور که ما نذر می کنیم، بعضی از معتقدان ارتودوکس نذر می کنند تا به خود سختی بدهند. این سنت به شدت کمرنگ شده، اما هنوز افرادی هستند که در زمان های مشخص، به صورت دسته جمعی در «دسته های مذهبی» شرکت کرده و مسیر های طولانی بین دو کلیسا و حتی بین دو شهر را پیاده رفته و بر می گردند.

از زمان های دور هم، فرماندهان نظامی، قبل از شرکت در جنگ های مهم، به یکی از قدیسان متوسل می شدند و نذر می کردند تا در صورت پیروزی، کلیسایی به نام آنان بنا کنند. بعضی از کلیساهای بسیار معروف روسیه، به همین شکل به وجود آمدند.

اگر وقت بگذارید و روبروی یک کلیسا چند دقیقه ای به رفتار مردم دقت کنید، به کرات زنان و مردانی را می بینید که در شلوغی شهر، موقع عبور از محل کلیسا، چند لحظه ای می ایستند، صلیب به خود می کشند و بعد به راهشان ادامه می دهند. پیر و جوان هم ندارد و افراد مختلف با پوشش های مختلف خود را ملزم به احترام به اماکن مذهبی می دانند.

علاوه بر این، حدود ۷ درصد جمعیت روسیه را مسلمانان تشکیل می دهند که عمدتا سنی مذهب هستند.
روسیه کمی بیشتر از ۱۴۰ میلیون نفر جمعیت دارد.

بهروز بهادری فر

نسخه فیس بوک: goo.gl/lEjvFq

مطالب مرتبط:
تاریخچه مسیحیت و اسلام در روسیه
نقشه ادیان و مذاهب روسیه
دسته های مذهبی در روسیه
رهبانیت در روسیه

سلام از چابکسر روسیه


دانلود ویدئو (۱۹ مگابایت): goo.gl/jvtfcg
نسخه فیس بوک: goo.gl/FZ40Lz
نسخه آپارات: aparat.com/v/01LeI

بیشتر از چهار سال پیش، برای برگزاری یک نمایشگاه صنایع دستی ایرانی، به شهر «چیباکسری» (Cheboksary) پایتخت جمهوری «چواشستان» یا «چوواشیا» (Chuvashia) در ۶۵۰ کیلومتری شرق مسکو رفته بودم. اونجا بدون آمادگی قبلی و بدون تجهیزات، همین طوری دوربین دستم گرفتم و نتیجه اش شد این ویدئو که می بینین.
«چیباکسری» تلفظی شبیه «چابکسر» ایران داره، برای همین اسم این فیلم کوتاه رو «سلام از چابکسر روسیه» گذاشتم.
این شهر روی رودخانه «ولگا» قرار داره و اکثر مردم خونگرم این جمهوری کوچک، از نژاد ترک تبار «چواش» (Chuvash) هستند.
در بعضی منابع آمده که «ولادیمیر لنین»، بنیانگذار شوروی، «چواش» بوده.

بهروز بهادری فر

مطالب مرتبط:
داستان مجسمه توراندخت در مسکو
من ایرانُ دوست دارم (۱): دختر پسرهای روس
من ایرانُ دوست دارم (۲): لوسی
نوازنده خیابانی روس: این آهنگ برای ایرانی ها
من ایرانُ دوست دارم (۳): سرمیناز و دوستان
من ایرانُ دوست دارم (۳): موتورسواران

کلیساهای ارتودوکس روسیه – معماری بیرونی

معماری کلیساهای ارتودوکس روسیه

مهم ترین و جذاب ترین بناهای دیدنی روسیه، کلیساها و اماکن مذهبی ارتودوکس است. حتی کرملین و میدان سرخ هم عملا به واسطه کلیساهایشان معروف هستند.
در این مطلب کوتاه، مشخصات ظاهری معماری بیرونی کلیساهای ارتودوکس روسیه و وجه تمایز آن ها با دیگر کلیساهای دنیا، به طور خلاصه مورد بررسی قرار می گیرد.

از دید مسیحیان، کلیسا، کشتی نجات انسان ها در برابر طوفان های وسوسه و گناه است. به همین دلیل، اکثر کلیساهای ارتودوکس روسیه، مستطیل و بیضی شکل هستند. صلیب، ستاره و دایره از دیگر اشکال بنای کلیساها است.
فارغ از شکل ساختمان کلیسا، ۳ المان معماری، کلیسای ارتودوکس روسیه را از دیگر کلیساها متمایز می کند.

شکل گنبد کلیساهای ارتودوکس۱) گنبد پیازی
متمایز ترین ویژگی معماری کلیساهای ارتودوکس روسیه با دیگر کلیساها، «گنبد پیازی» شکل است، به نحوی که قطر گنبد از قطر ساقه (پایه) گنبد بزرگ تر است.
البته «گنبد پیازی» مختص به روسیه نیست و در بخش هایی از آلمان، ایتالیا، هند و… هم دیده می شود.

این نوع گنبد بعد از شکست مغول ها (تاتارهای مسلمان شهر کازان) در قرن ۱۶ میلادی در روسیه رواج پیدا کرد و تا قبل از آن، «گنبد کلاهخودی» رواج داشت.
معروف ترین نمونه «گنبد پیازی»، کلیسای «سنت باسیل» در میدان سرخ است که به دستور تزار «ایون مخوف» و به شکرانه پیروزی بر مسلمانان تاتار ساخته شد.

صاحبنظران درباره ریشه تاریخی «گنبد پیازی» نظر واحدی ندارند. عده ای آن را تاثیر معماری ایرانی می دانند و عده ای دیگر، آن را به ظاهر فیزیکی برف گریز این نوع گنبد نسبت می دهند.
«گنبد گلابی» از دیگر انواع گنبد است که تقریبا فقط در کلیساهای اوکراین دیده می شود.

رنگ گنبدها
رنگ گنبدها معانی خاصی دارند. این تقسیم بندی با این که مورد توافق خیلی از صاحبنظران است، اما در همه کلیساها صدق نمی‌کند و بعضی از گنبدها رنگ های ترکیبی دارند، مانند کلیسای «سنت باسیل» میدان سرخ.
ضمن این که بعضی از کلیساها، گنبدهای با رنگ های متفاوت هم دارند.

رنگ گنبد کلیساهای ارتودوکس روسیه

رنگ گنبدمعنی و مفهوم
طلاییوقف حضرت مسیح
کلیساهای بزرگ و جامع معمولا گنبد طلایی دارند.
آبی، با ستاره‌های طلاییوقف حضرت مریم
سبزوقف «پدر، پسر و روح القُدُس»
نقره ایوقف قدیسین
سیاهوقف راهبان
معمولا صومعه ها گنبد سیاه دارند.

تعداد گنبدها
تعداد گنبدها معمولا فرد هستند و معنای خاصی دارند.

کلیساهای ارتودوکس روسیه

تعداد گنبددلیل و مناسبت
۱
حضرت مسیح
۳
پدر، پسر، روح‌‌ القُدُس
۵
حضرت مسیح و چهار مبشر انجیل (کاتبان انجیل‌: مَتّی، مَرْقُس، لوقا، یوحَنّا)
۷
هفت راز مقدس (هفت آیین) مسیحیت
اعمالی برای تعالی روح انسان
غسل تعمید، تدهین، توبه، تبرّک (مراسم عشای ربانی)، ازدواج، تدهین بیماران، دست‌گذاری (تفویض مقام روحانیت)
در کلیسای ارتودوکس روسیه، «رازهای مقدس» محدود به عدد هفت نیست و شامل اعمالی مانند صدقه، دعای قبل از غذا، روشن کردن شمع و عود، روزه داری و... هم می شود.
۹
مراتب و درجات نه گانه فرشتگان در مسیحیت
سرافین (۶ بال دارند)، کروبیان (۴ بال دارند) و اورنگیان (به شکل کره و دایره های بال دار) در آسمان اول. این فرشتگان، مقرب ترین ملائک به خداوند هستند و در عرش الهی به سر می برند.
مُلکیان، فاضلان و نیرومندان در آسمان دوم
شاهزادگان، فرشتگان مقرب و فرشتگان نگهبان در آسمان سوم. این فرشتگان بیشتر از دیگر فرشتگان به انسان ها نزدیک هستند و ارتباط دارند.
۱۳
حضرت مسیح و دوازده حواریون اش
۳۳
عمر حضرت مسیح در زمین

فرشتگان آسمان اول

فرشتگان در مسیحیت. سرافین، کروبی،اورنگی، اوفانیم

۲) کاکُشنیک
یکی دیگر از ویژگی های معماری بیرونی کلیساهای ارتودوکس روسیه، المان تزیینی «کاکُشنیک» (Kokoshnik) است.
«کاکُشنیک» در اصل نوعی کلاه (به شکل تاج) و پوشش موی سنتی زنان روسی بوده و از اجزای بسیار مهم لباس سنتی روسیه به حساب می آید. پشت کلاه دختران مجرد باز بوده و مویشان دیده می شده، اما زنان متاهل، کلاه پشت بسته به سر می کردند و موی خود را می پوشاندند.
در معماری هم، «کاکُشنیک» به تاق (طاق) های نوک تیز، (شبیه آکولادی که نوکش به سمت بالا باشد) اطلاق می شود و تقریبا در بنای همه کلیساهای روسیه دیده می شود.

کاکوشنیک، کاکُشنیک

۳) صلیب
شکل صلیب ها بالای گنبدها متنوع است، اما معروف ترین آن ها صلیبی است که علاوه بر یک خط افقی، یک خط کوتاه تر افقی بالای خط افقی اصلی و یک خط کج هم در زیر خط افقی اصلی دارد.
خط کج، یک سمتش به پایین (جهنم) و سمت دیگرش به بالا (بهشت) است.

بعضی از صلیب ها، هلالی به شکل کاسه هم دارند. از آن جا که کلیسا، کشتی نجات انسان ها در برابر طوفان های وسوسه و گناه است، گفته می شود این نماد لنگر امید به نجات است.
عده دیگری از صاحبنظران، آن را کاسه ای می دانند که خون حضرت مسیح در آن ریخته شده.
نظریه ای هم وجود دارد که این هلال بعد از شکست مسلمانان توسط تزار «ایوان مخوف» اضافه شد تا یادآور پیروزی کلیسا بر اسلام باشد. در حالی که این نوع هلال از مدت ها قبل مورد استفاده قرار می گرفته است.

بعضی از صلیب های مورد استفاده در کلیسای ارتودوکس روسیه:

انواع صلیب های کلیسای ارتودوکس روسیه

بهروز بهادری فر

نسخه فیس بوک: goo.gl/adHs6m

مطالب مرتبط:
رهبانیت در روسیه
روزه داری در کلیسای ارتودوکس روسیه
تاریخچه مسیحیت و اسلام در روسیه
نقشه ادیان و مذاهب روسیه
دسته های مذهبی در روسیه
«راسکولنیک» های ۱۲۰ سال پیش
جزایر «سالاوکی»
معبد همه ادیان
اینفوگرافیک: نماد‌های روسیه

مقبره‌های جاده‌ای

مقبره جاده، تهی گور، روسیه

چیزی که در خیلی از جاده های بین شهری روسیه، و حتی در خیابان های داخل شهر جلب توجه می کند، مقبره های کنار جاده است.
این مقبره ها را به یاد جانباختگان جاده ای در همان محلی که تصادف شده، اکثرا روی درخت، گاردریل و یا در شانه جاده نصب می کنند و شکل آن ها بسیار متنوع است؛ از یک دسته گل مصنوعی ساده بگیرید تا پلاک و صلیب و سنگ قبرهای حکاکی شده و نرده دار. در ساختن بعضی از آن ها، حتی از قطعه ای از وسیله نقلیه ای که با آن تصادف شده هم استفاده می شود، مثلا فرمان یا چرخ ماشین.

به این نوع مقبره‌ها «کِنوتاف» (Kenotaf) یا «تُهی گور» (معادل انگلیسی: Cenotaph) گفته می‌شود و نمونه های دسته جمعی آن، مثلا برای شهدای گمنام، از قرن‌ها پیش در کشورهای مختلف مرسوم بوده و هست.
همان طور که از نام آن برمی‌آید، این مقبره ها خالی هستند و جان باختگان در محل دیگری به خاک سپرده شده اند. البته باید در نظر داشت که سوزاندن جسد در بین درصد قابل توجهی از مردم رایج است و خیلی از مقبره های واقعی هم عملا خالی هستند.

بعضی از مردم معتقد، با دیدن این مقبره ها، صلیب می کشند و می گویند «تْسْارْسْتْ‌وی‌یِه نی‌بِسْنایه» (Tsarstvie Nebesnoe) که یعنی «ملکوت الهی» یا «جایش در بهشت باشد!».
بین راننده های جاده ای حرفه ای هم رسم است که با دیدن این مقبره ها، به نشان احترام، بوق بزنند.

برای بعضی ها، این مقبره حکم قبر دوم عزیزانشان را دارد و درست مانند قبر واقعی، به آن سر می زنند، و حتی نان سیاه و ودکا و مواد غذایی و عروسک (برای بچه های فوت شده) روی قبر می‌گذارند. این سنت از نظر کلیسای ارتودوکس مذموم، اما بین روس های حتی معتقد، رایج است.

در حال حاضر قانون خاصی بر نصب این مقبره های جاده ای حاکم نیست، اما راهنمایی و رانندگی به دنبال وضع قوانین سلبی در این زمینه است.

بهروز بهادری فر

نسخه فیس بوک: goo.gl/EAgXHA

مطالب مرتبط:
خرافات روسی

مقبره جاده، تهی گور، روسیه

مقبره جاده، تهی گور، روسیه

مقبره جاده، تهی گور، روسیه

«شیگیر»، قدیمی ترین مجسمه چوبی جهان

قدیمی ترین مجسمه چوبی جهان، مجسمه شیگیر، روسیه

مجسمه «شیگیر» (Shigir Idol) با قدمت ۱۱ هزار سال، قدیمی ترین مجسمه چوبی است که تا به حال کشف شده است.
به عبارت دیگر، این مجسمه (بُت)، بیش از ۲ برابر اهرام ثلاثه و بیش از ۴ برابر تخت جمشید قدمت دارد.
ارتفاع مجسمه «شیگیر» ۵ متر و ۳۰ سانت بوده، اما تکه هایی از آن در زمان شوروی از بین رفت و امروزه فقط ۲ متر و ۸۰ سانت آن باقی مانده است.

قدیمی ترین مجسمه چوبی جهان، مجسمه شیگیر، روسیهدانشمندان معتقدند که چوب این مجسمه متعلق به یک درخت سیاه‌کاج ۱۵۷ ساله بوده که توسط ابزار سنگی برش داده شده. روی سطح مجسمه طرح های هندسی تکراری حک شده اند که می تواند بیان کننده عقاید آن فرهنگ و یا نشان قبیله ای باشد.
مجسمه «شیگیر» در سال ۱۸۹۰ میلادی (۱۲۵ سال پیش) درشهر «کیروفگراد» (سیبری غربی) و در عمق ۴ متری از سطح یک لجن‌زار کشف شد و امروزه در موزه تاریخ «یکاترینبورگ» (شهری مهم در جنوب محل کشف مجسمه) نگهداری می شود.

در دوران میان‌سنگی که مجسمه «شیگیر» به آن دوره تعلق دارد، به دلیل پایان عصر یخبندان و عقب نشینی یخچال ها، آب و هوای جهان معتدل تر شده و زمینه برای تولید و نگهداری خوراک بیشتر و در نتیجه اسکان و مدنیت و در نهایت، سیطره بشر بر کره خاکی فراهم شده بود.
مردمان آن دوران جادوباور بودند. روس ها تا کمی بیش از هزار سال پیش، و قبل از ورود مسیحیت، شمن‌باور بودند.
بعضی از مراسم مذهبی و ملی روسیه امروزی، مانند «ماسلنیتسا» و «ایوان کوپالا» ریشه در همین اعتقادات شمن‌باوری دارد.

نسخه فیس بوک: https://goo.gl/L7hKM6

مطالب مرتبط:
اینفوگرافیک: تاریخچه مسیحیت و اسلام در روسیه
سیبری

عکس روز: حاشیه رودخانه چوساوایا

طبیعت روسیه، روس، اورل

کلیسای «سنت جورج» در حاشیه رودخانه «چوساوایا»، کوه های «اورال» مرکزی، روسیه
عکاس: Vadim Balakin

نسخه فیس بوک: https://goo.gl/qZAT0E

مطالب مرتبط:
رودخانه «چوساوایا»
اینفوگرافیک: سیبری

مِندِلی‌یف، شیمی‌دان عاشق پیشه

دیمیتری مندلیف، دمیتری مندلیف، مندلیوف، مندلی‌یف

همه ما از دوران مدرسه و کلاس شیمی با «جدول مِندِلی‌یف» یا جدول تناوبی عناصر شیمیایی آشنا هستیم.
«دیمیتری مِندِلی‌یف» (Dmitri Mendeleev) شیمی‌دان معروف روس، حدود ۱۸۰ سال پیش، یعنی چند سال بعد از عهدنامه ترکمنچای، در «توبولسک»، شهر مهمی در «سیبری» متولد شد و گفته می شود که فرزند هفدهم خانواده بوده.

در سن ۲۳ سالگی، یعنی سال ها قبل از تدوین جدول شیمیایی معروفش، عاشق دختری می شود و قول و قرار ازدواج می گذارند. اما دختر در آخرین لحظه زیر همه چیز می زند. دیمیتری جوان ضربه روحی سنگینی می خورد و مریض می افتد. خواهرش که تحمل پریشانی و افسردگی برادر را نداشته، دختری را که ۶ سال از او بزرگ تر بوده پیشنهاد می کند و کار به ازدواج می کشد. اما با وجود سال ها زندگی مشترک و داشتن دو فرزند، همواره رابطه سردی با هم داشتند.

در آن زمان مرکز علم و تحصیل، پایتخت، یعنی «سنت پترزبورگ» بوده و دیمیتری هم به آنجا نقل مکان می کند. حدود ۲۰ سال بعد، «مِندِلی‌یف» ۴۳ ساله که دیگر برای خودش شهرت زیادی به عنوان شیمیدان کسب کرده بوده، یک دل نه و صد دل عاشق «آنا»، دختری ۱۹ ساله می شود.
البته باید در نظر داشت که در آن زمان یک دختر ۱۹ ساله از وقت ازدواجش هم گذشته بوده و یک دختر کم سن و سال محسوب نمی شده.
پدر «آنا» به شدت مخالفت می کند و برای این که فکر این پیرمرد متاهل از سر دخترش بیافتد، «آنا» را به ایتالیا می فرستد. اما «مِندِلی‌یف» هم به دنبالش می رود و خلاصه بعد از حدود ۴ سال کش و قوس، به «آنا» پیشنهاد ازدواج می دهد.

این در حالی است که او رسما متاهل است و طبق قانون روسیه دو همسری ممنوع بوده (و هست). علاوه بر این، طبق قوانین کلیسای ارتودوکس روسیه، باید حداقل ۶ سال از طلاق بگذرد تا بتواند مجددا ازدواج کند.
اما «مِندِلی‌یف» به یک کشیش ۱۰ هزار روبل رشوه می دهد تا عقد او و «آنا» را جاری کند. برای این که رقم این رشوه دستتان بیاید، فقط کافی است تصور کنید که ارزش کل زمین و ملک و املاک و دارایی غیر منقول «مِندِلی‌یف» در آن زمان، حدود ۸ هزار روبل بوده.
طلاق «مِندِلی‌یف» از همسر اولش تنها یک ماه بعد اتفاق می افتد و همین ماجرا بهانه ای می شود برای رقیبان علمی «مِندِلی‌یف» تا او را به آکادمی علوم راه ندهند.

«مِندِلی‌یف» از همسر محبوبش صاحب سه فرزند می شود که یکی از آن ها به نام «لوبوف» همسر «الکساندر بلوک» شاعر برجسته روس می شود. «سروده‌هایی در وصف بانوی زیبا» اثر «الکساندر بلوک» در واقع درباره دختر «مِندِلی‌یف» است.

همان طور که می دانید، «مِندِلی‌یف» علاوه بر تدوین جدول تناوبی عناصر و پیش بینی وجود چندین عنصر دیگر، نقش مهمی در تاسیس اولین پالایشگاه نفت در روسیه داشت.
او رساله ای درباره ترکیبات آب و الکل دارد و زمانی هم رییس آرشیو دولتی اندازه گیری و اوزان بوده. همین باعث شده که در روسیه بگویند که رقم ۴۰ درصد برای ودکا، حاصل تحقیقات و ابتکار «مِندِلی‌یف» بوده و بعضی از شرکت های تولید کننده ودکا هم از این موضوع در تبلیغات خود استفاده کنند و بگویند که استاندارد الکل ما را «مِندِلی‌یف» تعیین کرده!
در حالی که این داستان ساختگی است و با وجودی که «مِندِلی‌یف» سیگاری تیر بوده، اما درباره ودکا اظهار نظری نکرده.

بهروز بهادری فر

نسخه فیس بوک: https://goo.gl/y203UD

مطالب مرتبط:
داستان عشق پنهان نیکلای و مروارید
ودکا
سنت پترزبورگ، قلب توریسم روسیه
الکساندر بلوک: صبح مه‌آلود